Foto: schani (Flickr)

Lezen en genezen gaan al eeuwen samen. In het oude Egypte stonden bibliotheken bekend als psyches iatreion, sanatoria voor de ziel.

Het tijdschrift Ode bericht deze week hoe de wetenschap nu bewijst wat lezers en schrijvers allang weten: woorden bieden genezing en nieuwe energie voor lichaam en geest. Bibliotherapie – waarbij specifieke teksten worden gelezen die zijn afgestemd op specifieke situaties of aandoeningen – wint dan ook aan populariteit onder psychologen, artsen, bibliothecarissen en docenten.

Uit Amerikaans onderzoek blijkt bijvoorbeeld dat patiënten met een borderline persoonlijkheidsstoornis zichzelf aanmerkelijk
minder vaak en minder ernstig verwonden als ze bij wijze van therapie een boekje moeten lezen over manieren om met hun stoornis om te gaan.

Volwassenen met astma of artritis merkten verder dat de ernst van hun symptomen afnam toen ze een dagboek gingen bijhouden over hun ergste ervaringen. Pubermeisjes met overgewicht die een roman voor hun leeftijdsgroep lazen over een tiener die ‘gezond en zelfstandig’ werd, vielen sneller af dan degenen die het boek niet hadden gelezen.

En uit een onderzoek in 2007 onder 112 arbeiders in een ertssmelterij in New Brunswick, Canada, bleek dat degenen die veel lazen beter waren beschermd tegen de gevolgen van loodvergiftiging. Allemaal hadden ze last van door lood veroorzaakte motorische stoornissen, maar de niet-lezers vertoonden meer intellectuele beperkingen door de hersenschade die dit zware metaal kan opleveren.

Positieve werking bij emotionele en fysieke klachten

Lichamelijke ziekten kunnen natuurlijk niet worden genezen door lezen alleen, maar de onderzoekers concludeerden dat lezen bijdraagt aan een ‘cognitieve reserve’ (CR): het vermogen van de hersenen om zichzelf te beschermen en zich aan beschadigingen aan te passen. CR is ‘uitvoerig bestudeerd bij andere neurologische aandoeningen als Alzheimer, andere vormen van dementie, beroertes, en traumatische hersenbeschadiging’, vertelt Margit Bleecker van het Center for Occupational and Environmental Neurology in Baltimore, die aan het onderzoek heeft meegewerkt. In alle gevallen ‘zijn patiënten met meer CR beter bestand tegen beschadiging van de hersenen’.

De therapeutische werking van lezen bij geestelijke problemen wordt verklaard door wetenschappers van het Dynamic Cognition Laboratory van de universiteit van Washington in St. Louis. Via hersenscans ontdekten zij dat bepaalde hersengedeelten die actief zijn bij het lezen van een verhaal ‘overeenkomen met de gedeelten die actief zijn als iemand diezelfde activiteiten in werkelijkheid uitvoert, bedenkt of waarneemt’. Onder het lezen slaan de hersenen een brug tussen feit en fictie. Men vermoedt dat boeken daarom zo invloedrijk zijn en ‘fungeren als een sleutel die de deur naar de binnenwereld van een persoon opent’.

‘Of het nu om lichamelijke ongemakken of kwalen gaat, emotionele conflicten of problemen, of moeilijkheden die uit sociale situaties in het gezin, op het werk of in de buurt voortkomen: door het lezen van boeken kunnen je gevoelens en je gedrag veranderen’, zegt Joseph Gold, voormalig docent Engels aan de universiteit van Waterloo in Ontario, Canada, en auteur van The Story Species: Our Life-Literature Connection.

Neem een proefabonnement op Ode: 3 nummers voor slechts €10