Gisteravond werd de nieuwste documentaire van Sunny Bergman uitgezonden op NPO2: Wit is ook een kleur. In deze documentaire onderzoekt zij waarom veel witte mensen boos en beledigd reageren nu de vanzelfsprekendheid van de blanke dominantie steeds meer ter discussie komt te staan. Met deze documentaire hoopt zij verdieping te geven aan dit debat en draagt zij voorzichtig een aantal oplossingen aan. Wij lichten deze oplossingen graag voor je uit.
Sunny Bergman wil met haar documentaire onderzoeken waarom witte mensen zo heftig reageren als het over racisme en witte privileges gaat. Op dit moment worden problemen in het racismedebat volgens haar vooral neergelegd bij immigranten en lager opgeleide proteststemmers. Bergman vraagt zich juist af wat de rol van de hoogopgeleide witte mensen is. Waarom denken zij vaak dat kleur er niet toe doet? En lukt het hen om hun kinderen ‘kleurenblind’ op te voeden? In de documentaire neemt Sunny Bergman de proef op de som.

Een pijnlijk experiment
Zo voert Sunny het ‘black doll/white doll’ experiment uit. In dit experiment wordt er gekeken naar de keuzes die kleuters maken tussen zwart en wit. De jonge deelnemers hebben een leeftijd waarop zij nog geen sociaal wenselijke antwoorden geven. Zij moeten aangeven welke van de twee poppen de mooiste huidskleur heeft, welke het slimst is en welke de baas is. Driekwart van de kinderen kiest steeds voor de witte pop, ongeacht hun eigen huidskleur. Volgens de meerderheid van de kinderen krijgt de zwarte pop de meeste straf. Er is maar één meisje dat aangeeft dat er helemaal niemand de baas is.

Volgens Philomena Essed, hoogleraar in Critical Race, Gender and Leadership Studies, is het logisch dat de kinderen deze keuzes maken. Het weerspiegelt namelijk wat ze dagelijks om zich heen zien: in films, literatuur en onderwijs zijn de slimme helden immers altijd wit.

Goede bedoelingen
Sunny Bergman hoopt met haar documentaire welwillende mensen te bereiken die aan zichzelf willen werken. Zij stelt namelijk dat als we niets doen de witte superioriteit blijft bestaan. Daarmee bedoelt ze trouwens niet dat witte mensen zich beter voelen dan mensen met een andere kleur. Zij stelt dat witte mensen vaak het idee hebben dat hun blik neutraal is, zelfs als zij heel progressief zijn en de beste bedoelingen hebben.

Volgens Bergman zou het helpen als blanke mensen zich vaker gaan realiseren dat wit helemaal niet neutraal is. Hoewel Bergman in interviews aangeeft dat ze het antwoord niet paraat heeft, stipt ze in haar film wel een aantal mogelijkheden aan waarmee wij onszelf en onze kinderen bewust kunnen maken van de belevingswereld van anderen. Deze mogelijkheden delen we graag met je:

Ga in gesprek
De (overwegend linkse) ouders reageerden geschokt op de beelden van het hier boven beschreven experiment. Zo geven de meesten aan dat ze bewust niet over verschillende huidskleuren praten omdat ze hopen dat de kinderen dan geen verschil zien. De moeder van het meisje dat geen verschil zag, gaf juist aan dat zij wél met haar kind praat over kleur. Als je open met je kind praat over kleur en diversiteit dan leert het waarschijnlijk eerder dat zijn of haar perspectief niet het enige perspectief is.

Zoek kinderboeken zorgvuldig uit
In de film praat Bergman met haar vader over de boeken die hij haar vroeger voorlas. Zo hebben ze het bijvoorbeeld over een boek van Pipi Langkous waarin haar vader koning wordt van een boel Afrikanen. Bergman zegt dat ze denkt dat het goed was geweest als haar vader had uitgelegd dat het natuurlijk helemaal niet vanzelfsprekend is dat een witte man bij aankomst in Afrika de leider wordt van de lokale bevolking. Volgens haar zouden ouders met hun kinderen moeten praten over dit soort boeken.

Daarnaast gaan de meest kinderboeken op de wereld gaan over blanke jongetjes. Dat betekent dat kinderen met een andere huidskleur bijna altijd lezen over kinderen waarmee zij zich niet kunnen identificeren. Blanke jongetjes leren op hun beurt om zich juist minder goed te verplaatsen in kinderen met een andere huidskleur. Daarom zou het voor alle kinderen goed zijn om ook kinderboeken met gekleurde kindjes in de hoofdrol te lezen. Een paar voorbeelden van zulke boeken zijn: Mootje, Prinses Arabella en Mijn twee oma’s.

Wees kritisch op geschiedenisonderwijs
Volgens Sunny Bergman zou het geschiedenisonderwijs kunnen helpen om onze blik te verruimen. Zo wordt Michiel de Ruyter bijvoorbeeld nog steeds gezien als een stoere zeeheld terwijl hij wel de slavenhandel in stand hield. Volgens Bergman moeten we ophouden met machtsverhoudingen te legitimeren en niet alleen het eenzijdige verhaal van de heldhaftige veroveraars vertellen. Ze gaat zelfs nog verder door te zeggen dat we misschien wel nieuwe helden moeten kiezen.

Luister naar elkaar
In de docu moeten een aantal Nederlanders met verschillende achtergronden naar elkaars ervaringen luisteren. Dat blijkt nog niet altijd even makkelijk. Wanneer een donkere deelnemer bijvoorbeeld aangeeft zich onveilig te voelen met meer politie op straat (omdat hij dan sneller slachtoffer wordt van etnische profilering) valt een blanke deelnemer hem meteen in de rede. “Ik weet niet of dat zo is.”, zegt hij voor hij begint met het delen van zijn eigen ervaring.

De bedoeling zal vast goed zijn, maar het legt direct de vinger op de zere plek. Door vanuit een eigen kader te kijken zet de blanke deelnemer de ervaring van de donkere deelnemer gelijk buitenspel. Zijn redenatie luidt: als het bij mij niet zo werkt dan werkt het bij jou vast ook niet zo. En laat dat nou precies zijn wat Bergman met deze film wil aankaarten. Volgens haar hebben we al genoeg naar een dominant verhaal geluisterd en is het nu tijd om naar anderen te luisteren. Daar sluiten wij ons helemaal bij aan.

Wil jij meer weten over Wit is ook een kleur of wil je de documentaire graag zelf bekijken? Klik dan hier voor de site.