Vandaag zijn de Europese verkiezingen. Bij de vorige verkiezingen (de Provinciale) werd Forum voor Democratie de grootste partij. Eén van de stokpaardjes van lijsttrekker Baudet (blijkbaar naast het terug verlangen naar tijden waarin vrouwen geen enkele rechten hadden) is het klimaat. Of eigenlijk de klimaathoax. Want Baudet omschrijft klimaatwetenschap als “mystiek”, noemde Al Gore “een godsdienstwaanzinnige” en smijt met ongefundeerde bedragen als 1.000 miljard euro. Want dat zouden al de Nederlandse klimaatmaatregelen ons gaan kosten. Volgens hem, want zowel de Volkskrant als het NRC rekende dit na en weerlegde het.

Klimaatverandering is een feit

Hoe het ook zij, laten we bij het begin beginnen. Klimaatverandering is een feit. Het wordt steeds warmer, ijskappen smelten, de zeespiegel stijgt en de weersomstandigheden worden extremer. Dat dit door de mens komt, is eigenlijk ook een feit. Of laten we het zo zeggen: de kans dat het níet door de mens komt, is 1 op de 3,5 miljoen. Hiervoor hebben wetenschappers een aantal gezaghebbende onderzoeken op het gebied van klimaatverandering met elkaar vergeleken. De groeiende CO2-uitstoot van de industrie speelt een belangrijke rol bij de opwarming.

We hebben nog 12 jaar de tijd

Waar klimaatwetenschappers het ook over eens zijn: als de temperatuur op aarde met meer dan 1,5 graad stijgt, is de ramp voor onze planeet niet te overzien. We hebben nog 12 jaar de tijd om het tij te keren en een catastrofe te voorkomen. Dat klinkt dramatisch, maar zo is het wel. De 16-jarige Greta Thunberg reist niet voor niets (per trein) heel Europa door om de grote bazen ervan te overtuigen dat we NU actie moeten ondernemen. Het gaat tenslotte om haar toekomst en dat van haar generatiegenoten. En het is ook niet voor niets dat The Guardian deze week aankondigde het vanaf nu niet meer te hebben over ‘klimaatverandering’ (wat nog vrij lief en passief klinkt), maar over ‘klimaatcrisis’.

Klimaathoax

Wellicht dat dit helpt, want er zijn toch nog mensen, die steevast ‘geloven’ dat klimaatverandering een hoax is. Ook wij krijgen daar wel eens opmerkingen over in onze comments. Iets wat bij NUJij van NU.nl trouwens niet meer kan: “Het is niet toegestaan aantoonbare onwaarheden te verspreiden. Het ontkennen van klimaatverandering valt daar ook onder.” Dit staat te lezen in de gebruiksregels van het platform. Maar hoe kan het dat mensen klimaatverandering ontkennen? Het wetenschappelijk bewijs is toch onomstotelijk?

Cognitieve dissonantie

Rob de Wijk verklaart dit in zijn column in Trouw als ‘cognitieve dissonantie’. Dit betekent kort gezegd dat mensen handelen naar hun eigen overtuigingen. We negeren bewust problemen waar we toch geen invloed op denken te hebben. Wat maakt die 1,5 graad uit? 12 jaar is toch best lang? En wat maakt het uit wat een klein land als Nederland doet als de Amerikaanse president Trump het klimaatakkoord van Parijs opzegt? Legitieme vragen natuurlijk, die De Wijk beantwoordt met een quote van Benjamin Franklin: “We must hang together or we shall hang seperately.” Oftewel: samen staan we sterk. Als we de klimaatproblemen willen aanpakken, moeten we internationaal samenwerken en niet afwachten wat de ander doet.

Naast ‘cognitieve dissonantie’ bestaat er ook zoiets als ‘confirmation bias’. Dat betekent feitelijk dat we vooral op zoek gaan naar informatie die onze eigen hypothese ondersteunt en informatie vermijden waar we ons ongemakkelijk door voelen. Dit doen we allemaal (dus niet alleen de klimaatontkenners) en het gebeurt vaak onbewust. We zien de informatie die onze eigen mening ondersteunt niet alleen eerder, we onthouden het ook beter. Het is al langer bekend dat online platforms als Facebook hier handig op in spelen, waardoor we in een soort online bubbel terecht komen en alleen nog maar content zien die onze eigen hypothese bevestigt.

De grootte van het probleem werkt verlammend

Paul de Lange is hoogleraar psychologie aan de Vrije Universiteit en gespecialiseerd in klimaatpsychologie. Ook hij zegt in een interview met Trouw dat de omvang van het klimaatprobleem extra remmend kan werken op actie. “Mensen zijn vatbaar voor de gedachte: wat kan ik nou bijdragen?” Het idee dat één warmtepomp niets bijdraagt, kan ontmoedigen. Dat blijkt ook uit cijfers van recent onderzoek van het NIBUD: bijna de helft van de huiseigenaren is niet van plan hun woning snel te verduurzamen. De Nationale Monitor Energietransitie 2019 laat een soortgelijk beeld zien: mensen zijn afwachtender geworden en kijken eerst naar wat de overheid gaat doen voordat ze zelf actie ondernemen.

We willen niet alleen voorop

We zijn bang om voorop te lopen en alleen te staan. Tenslotte zijn we kuddedieren. We denken over het algemeen ook vaak dat we veel meer met het klimaat bezig zijn dan bijvoorbeeld onze buren. Dat blijkt vaak niet zo te zijn als je het gesprek eenmaal aangaat. “Als we weten dat de buren ook aan de slag gaan met duurzaamheid, willen we het na-apen. Zo werkt ons oerbrein,” zegt Annemarie Pronk (adviseur in klimaatpsychologie) in Trouw.

Huidige leefstijl

Het Amerikaanse magazine Psychology Today komt nog met een andere verklaring. Het is moeilijk omgaan met een ramp, die zich uitspreidt over decennia en die alleen maar afgewend kan worden als we letterlijk alles aan onze huidige leefstijl veranderen. Stop met autorijden, stop met vliegen, eet geen vlees meer, isoleer je huis, schaf zonnepanelen aan, koop geen fast fashion meer, investeer in windmolens etc etc.

Klimaatverandering heeft betrekking op alles en lijkt daardoor onbegonnen werk. Het is makkelijker om de klimaatproblemen aan de kant te schuiven en te kiezen voor zelfbehoud op korte termijn. We sluiten onze ogen of ontkennen zelfs de feiten om onszelf te beschermen tegen ongemakkelijke waarheden. Het is een primitief verdedigingsmechanisme van ons brein.

Eén stap tegelijk

Een oplossing hiervoor is natuurlijk het geleidelijk invoeren van veranderingen. Eet één keer per week geen vlees meer. Neem één dag per week de trein naar je werk in plaats van de auto. Koop één kledingstuk minder per maand. Zet je verwarming één graad lager en douche een minuut korter. Op die manier is het te overzien en hebben we toch het gevoel dat we goed bezig zijn. En dat is ook wat waard. Samen staan we sterk en vele losse druppels vormen een oceaan.

Wat voor invloed heeft de klimaatverandering op jouw brein? Laat het ons weten door hieronder een reactie achter te laten.