Steeds meer wetenschappers roepen op om anders te consumeren en leven. Zo moeten we veel minder vlees en zuivel gaan eten en het vliegtuig laten staan om te reizen met de hogesnelheidstrein of elektrische auto’s. Klinkt leuk, maar het is moeilijk voor te stellen dat we op korte termijn echt radicaal anders gaan leven dan we nu doen. Zo’n grootschalige verandering is vast nog generaties weg, toch? Het antwoord op deze vraag is luid en duidelijk: nee. Dertig tot tachtig jaar is een realistische inschatting.

Slavernij

Aan het eind van de achttiende eeuw leefde driekwart van de wereldbevolking in dienst van anderen. Velen van hen waren slaaf en daarmee eigendom van een ander mens. Anderen waren horige of in strenge dienst van een meerdere. Ieder jaar werden er tachtigduizend Afrikaanse, geketende mannen en vrouwen in schepen geladen en naar andere continenten gevaren. In veel landen liepen er meer slaven rond, dan vrije mensen.

Niet iedereen was het eens met de slavernij. Er waren kleine groepjes mensen, die vonden dat het moest worden afgeschaft. Maar buiten hen kon bijna niemand zich voorstellen dat de hiërarchische verhoudingen in de wereld tussen gevangen en vrije mensen, tussen eigendom en eigenaar, ooit zouden veranderen.

Verandering binnen één mensenleven

Toch gebeurde dat. En de verandering ging zo snel, dat een volgende generatie mensen zich op hun beurt niet meer kon voorstellen dat een minderheid van de mensen, de meerderheid van de mensen ooit als hun bezit had gezien. Aan het eind van de negentiende eeuw – honderd jaar na de hoogtijdagen van de slavernij – was slavernij ten minste bij wet vrijwel overal ter wereld verboden. Die verandering vond plaats in de tijdspanne van één mensenleven.

 Het kan nog sneller

Maar verandering kan nog sneller. De gerenommeerde futurist (en fellow voor de World Academy for Arts and Science) Ian Pearson onderzocht recent hoe lang het duurt voor een nieuw, radicaal idee verandert in een nieuwe gedragsnorm. Hij vergeleek daarvoor allerlei belangrijke sociale en economische veranderingen uit het verleden: euthanasie, genetische modificatie, de acceptatie van homoseksualiteit in bepaalde landen, de toepassing van virtual reality

Telkens bleek dat het ongeveer dertig jaar duurt voordat een idee, dat eerst hevig werd bediscussieerd door mensen, weggehoond en als ‘onmogelijk’ werd bestempeld, waarheid is geworden. Dat getal geldt voor een maatschappij-brede verandering, waaraan uiteindelijk bijna iedereen meedoet. Het gaat nóg veel sneller als je ‘alleen maar’ kijkt naar een groot percentage van de samenleving.

Trends kunnen binnen een dag ontstaan

Beslissingen om tegen de trend in te gaan, duren maar een seconde. Je kunt NU besluiten om veel minder of geen dierlijke producten meer te eten. En NU om de volgende vakantie met de trein op reis te gaan in plaats van het vliegtuig. Als meer lezers dat doen, dan is de wereld misschien sneller veranderd, dan we ons nu kunnen voorstellen.