Waarom ontkennen mensen klimaatverandering?

Vandaag zijn de Europese verkiezingen. Bij de vorige verkiezingen (de Provinciale) werd Forum voor Democratie de grootste partij. Eén van de stokpaardjes van lijsttrekker Baudet (blijkbaar naast het terug verlangen naar tijden waarin vrouwen geen enkele rechten hadden) is het klimaat. Of eigenlijk de klimaathoax. Want Baudet omschrijft klimaatwetenschap als “mystiek”, noemde Al Gore “een godsdienstwaanzinnige” en smijt met ongefundeerde bedragen als 1.000 miljard euro. Want dat zouden al de Nederlandse klimaatmaatregelen ons gaan kosten. Volgens hem, want zowel de Volkskrant als het NRC rekende dit na en weerlegde het.

Klimaatverandering is een feit

Hoe het ook zij, laten we bij het begin beginnen. Klimaatverandering is een feit. Het wordt steeds warmer, ijskappen smelten, de zeespiegel stijgt en de weersomstandigheden worden extremer. Dat dit door de mens komt, is eigenlijk ook een feit. Of laten we het zo zeggen: de kans dat het níet door de mens komt, is 1 op de 3,5 miljoen. Hiervoor hebben wetenschappers een aantal gezaghebbende onderzoeken op het gebied van klimaatverandering met elkaar vergeleken. De groeiende CO2-uitstoot van de industrie speelt een belangrijke rol bij de opwarming.

We hebben nog 12 jaar de tijd

Waar klimaatwetenschappers het ook over eens zijn: als de temperatuur op aarde met meer dan 1,5 graad stijgt, is de ramp voor onze planeet niet te overzien. We hebben nog 12 jaar de tijd om het tij te keren en een catastrofe te voorkomen. Dat klinkt dramatisch, maar zo is het wel. De 16-jarige Greta Thunberg reist niet voor niets (per trein) heel Europa door om de grote bazen ervan te overtuigen dat we NU actie moeten ondernemen. Het gaat tenslotte om haar toekomst en dat van haar generatiegenoten. En het is ook niet voor niets dat The Guardian deze week aankondigde het vanaf nu niet meer te hebben over ‘klimaatverandering’ (wat nog vrij lief en passief klinkt), maar over ‘klimaatcrisis’.

Klimaathoax

Wellicht dat dit helpt, want er zijn toch nog mensen, die steevast ‘geloven’ dat klimaatverandering een hoax is. Ook wij krijgen daar wel eens opmerkingen over in onze comments. Iets wat bij NUJij van NU.nl trouwens niet meer kan: “Het is niet toegestaan aantoonbare onwaarheden te verspreiden. Het ontkennen van klimaatverandering valt daar ook onder.” Dit staat te lezen in de gebruiksregels van het platform. Maar hoe kan het dat mensen klimaatverandering ontkennen? Het wetenschappelijk bewijs is toch onomstotelijk?

Cognitieve dissonantie

Rob de Wijk verklaart dit in zijn column in Trouw als ‘cognitieve dissonantie’. Dit betekent kort gezegd dat mensen handelen naar hun eigen overtuigingen. We negeren bewust problemen waar we toch geen invloed op denken te hebben. Wat maakt die 1,5 graad uit? 12 jaar is toch best lang? En wat maakt het uit wat een klein land als Nederland doet als de Amerikaanse president Trump het klimaatakkoord van Parijs opzegt? Legitieme vragen natuurlijk, die De Wijk beantwoordt met een quote van Benjamin Franklin: “We must hang together or we shall hang seperately.” Oftewel: samen staan we sterk. Als we de klimaatproblemen willen aanpakken, moeten we internationaal samenwerken en niet afwachten wat de ander doet.

Naast ‘cognitieve dissonantie’ bestaat er ook zoiets als ‘confirmation bias’. Dat betekent feitelijk dat we vooral op zoek gaan naar informatie die onze eigen hypothese ondersteunt en informatie vermijden waar we ons ongemakkelijk door voelen. Dit doen we allemaal (dus niet alleen de klimaatontkenners) en het gebeurt vaak onbewust. We zien de informatie die onze eigen mening ondersteunt niet alleen eerder, we onthouden het ook beter. Het is al langer bekend dat online platforms als Facebook hier handig op in spelen, waardoor we in een soort online bubbel terecht komen en alleen nog maar content zien die onze eigen hypothese bevestigt.

De grootte van het probleem werkt verlammend

Paul de Lange is hoogleraar psychologie aan de Vrije Universiteit en gespecialiseerd in klimaatpsychologie. Ook hij zegt in een interview met Trouw dat de omvang van het klimaatprobleem extra remmend kan werken op actie. “Mensen zijn vatbaar voor de gedachte: wat kan ik nou bijdragen?” Het idee dat één warmtepomp niets bijdraagt, kan ontmoedigen. Dat blijkt ook uit cijfers van recent onderzoek van het NIBUD: bijna de helft van de huiseigenaren is niet van plan hun woning snel te verduurzamen. De Nationale Monitor Energietransitie 2019 laat een soortgelijk beeld zien: mensen zijn afwachtender geworden en kijken eerst naar wat de overheid gaat doen voordat ze zelf actie ondernemen.

We willen niet alleen voorop

We zijn bang om voorop te lopen en alleen te staan. Tenslotte zijn we kuddedieren. We denken over het algemeen ook vaak dat we veel meer met het klimaat bezig zijn dan bijvoorbeeld onze buren. Dat blijkt vaak niet zo te zijn als je het gesprek eenmaal aangaat. “Als we weten dat de buren ook aan de slag gaan met duurzaamheid, willen we het na-apen. Zo werkt ons oerbrein,” zegt Annemarie Pronk (adviseur in klimaatpsychologie) in Trouw.

Huidige leefstijl

Het Amerikaanse magazine Psychology Today komt nog met een andere verklaring. Het is moeilijk omgaan met een ramp, die zich uitspreidt over decennia en die alleen maar afgewend kan worden als we letterlijk alles aan onze huidige leefstijl veranderen. Stop met autorijden, stop met vliegen, eet geen vlees meer, isoleer je huis, schaf zonnepanelen aan, koop geen fast fashion meer, investeer in windmolens etc etc.

Klimaatverandering heeft betrekking op alles en lijkt daardoor onbegonnen werk. Het is makkelijker om de klimaatproblemen aan de kant te schuiven en te kiezen voor zelfbehoud op korte termijn. We sluiten onze ogen of ontkennen zelfs de feiten om onszelf te beschermen tegen ongemakkelijke waarheden. Het is een primitief verdedigingsmechanisme van ons brein.

Eén stap tegelijk

Een oplossing hiervoor is natuurlijk het geleidelijk invoeren van veranderingen. Eet één keer per week geen vlees meer. Neem één dag per week de trein naar je werk in plaats van de auto. Koop één kledingstuk minder per maand. Zet je verwarming één graad lager en douche een minuut korter. Op die manier is het te overzien en hebben we toch het gevoel dat we goed bezig zijn. En dat is ook wat waard. Samen staan we sterk en vele losse druppels vormen een oceaan.

Wat voor invloed heeft de klimaatverandering op jouw brein? Laat het ons weten door hieronder een reactie achter te laten. 

Over de schrijver

27 reacties op “Waarom ontkennen mensen klimaatverandering?”

  1. Katla JÖkulsdÓttir

    doet het nou toe of er 97% of 90% van de klimaatwetenschappers het erover eens zijn dat we, als we ongeremd broeikasgassen blijven uitstoten, een gevaarlijke klimaatverandering veroorzaken?
    als was het maar 50% kans, dan zou ik zeggen: er is voldoende risico, dus laten we maar iets aan doen! want ja, hoe groot is nou de kans dat volgend jaar je huis in de fik gaat? 1%? 0.01%? toch komen veel mensen een brandverzekering. om het risico van een écht heel grote schade te voorkomen.
    zo is dat ook met het klimaat: er is een groot risico, dus laten we een “verzekering” nemen door wat geld uit te trekken en CO2 te reduceren. op den duur zal dat toch moeten, want ooit (wel te laat voor het klimaat) zal de fossiele brandstof toch opraken.

    overigens komt een duurzamere manier van leven niet alleen de generaties na ons ten goede, maar ook onszelf, als we het goed aanpakken: denk aan schonere lucht (en dus minder ziekterisico), groenere steden (bijvoorbeeld als meer gefietst of carsharing gebruikt wordt en minder lelijke parkeerplekken nodig zijn), mooiere leefomgeving.
    te duur? stel, we geven elk jaar 1% van ons inkomen voor duurzaamheid uit. als tegelijk onze economie blijft groeien met maar 1% per jaar, dan komt het erop neer dat we zogezegd 1 jaar vertraging met onze groei hebben opgedaan. (een heel simpel voorbeeld: stel ik heb dit jaar 10000 euro te besteden, en geef 1% uit voor duurzaamheid, dan hou ik 9900euro over, dus nog steeds even veel als ik vorig jaar heb gehad omdat in de tussentijd de economie/mijn inkomen met 1% is gegroeid. volgend jaar is mijn inkomen 10100 euro, en na ca 100 euro voor duurzaamheid te offeren, hou ik 10000 over). denk maar aan de vroegere generaties, die een treinnetwerk en straten en kanalen en stroomkabels hebben aangelegd, terwijl zij veel minder rijk en technisch gevorderd waren dan wij nu! als zij dat aandurfden (tot ons nut!), dan kunnen wij toch ook een beetje progressief verdergaan en kolen en benzine – die ons decennia lang goede diensten hebben bewezen, maar nu gewoon verouderd zijn – door duurzamere alternatieven te vervangen.
    en trouwens: veel eerste stappen richting duurzaamheid kosten niet eens geld, maar leveren zelfs geld op, zoals overgaan op efficiëntere apparatuur. een zuinige koelkast kan dan wel wat duurder zijn in de aanschaffing, maar door bespaarde stroom heb je dat geld zó weer binnen. als dát geen dubbele winst is, voor je portemonnaie en het milieu.

    en als nou blijkt – wat heel onwaarschijnlijk is – dat klimaatverandering toch wel meevalt? dan hebben we de overstap naar duurzamere technologie een beetje vroeger gemaakt dan strikt noodzakelijk, maar kunnen alvast van schonere lucht, een gezondere natuur en een mooiere leefomgeving genieten.

  2. Proficiat aan iedereen die hierboven reacties heeft achtergelaten: jullie weten de 0,0001% ‘wetenschappers’ aan te halen die de bevindingen van het IPCC in twijfel trekken. Sus jullie geweten maar met het idee dat alles in orde komt en dat we onze vervuiling gewoon ongestoord kunnen verderzetten. Dat is veel gemakkelijker dan luisteren naar wetenschappelijke consensus en nadenken over hoe we kunnen samenwerken aan een oplossing. Doe zo verder!

    1. Onzin. Duizenden wetenschappers twijfelen aan de mate waarin de mens bijdraagt aan de opwarming. Het stuk dat ooit moest aantonen dat 97% van de wetenschappers de bevindingen van het IPCC onderschreef, is allang weerlegd. Een statistisch draak van een rapport dat aan alle kanten rammelde. Verdiep u er eens on ipv zo dom de politici na te praten.

      1. Duizenden wetenschappers..ja..geologen, architecten,economen etc..als er maar dr. Of prof. Voor hun naam staat worden zij graag geciteerd door de sceptici. Echter zijn er zeer weinig klimatologen tussen die zogenaamde wetenschappers die twijfelen aan de mate van bijdrage van de mens. Men gelooft liever eerder een gesjeesde amateurklimatoloog die wat cherry picking uit enkele onderzoeken en wikipedia onderzoek doet dan de mensen die er een jarenlange studie voor hebben gedaan, en vervolgens tientallen jaren onderzoek op klimaatvlak hebben uitgevoerd. Wel een enigzins verklaarbare reflex van een overwegend zeer welvarend volkje. Effect van menselijke invloed erkennen betekend impliciet dat wij ofwel een deel van ons vaak zeer luxe leventje zullen moeten inleveren of aanpassen ofwel simpelweg zullen moeten toegeven dat we liever ons luxe leven zonder verandering willen blijven leven en schijt aan deze feiten, de gevolgen en onze toekomstige generaties hebben. Geef gewoon dat laatste toe, scheelt al die discussie.

  3. Allemaal onzinredenen. Het klimaat verandert. Dat ontkent bijna niemand. Maar of wij zo veel invloed hebben als het IPCC beweert, wordt simpel in twijfel getrokken door de vele afwijkende waarnemingen. Niks cognitieve dissonantie of angst of het niet kunnen overzien. Afwijkende waarnemingen. En in niet-politieke wetenschap is het nog altijd zo dat waarnemingen bepalen of een model werkt. Komen de waarnemingen niet overeen met de modeluitkomsten dan deugt het model niet. Punt.

  4. Wow zo te zien wordt het tijd dat jullie ook reacties gaan verwijderen die klimaatverandering door de mens ontkennen. Zelden zoveel drogredenaties bij elkaar gezien.

  5. Wat ik nog wil toevoegen is dat het hele CO2 circus een perfecte afleiding is voor iets wat echt een probleem is en zal worden voor het milieu (!). Namelijk de grote vervuiling van onze leefomgeving.

    Als we zo door gaan wordt de aarde op termijn compleet onleefbaar

    Het milieu lacht ons overigens vierkant uit want al zou het een miljoen jaar duren voordat het milieu zich heeft hersteld van onze vervuiling .. dat is peanuts als je kijkt hoe lang het milieu al “leeft”

Reacties zijn uitgeschakeld.

Ontvang onze nieuwsbrief

Schrijf je in voor onze wekelijkse nieuwsbrief en blijf zo op de hoogte van de populairste blogs, het laatste nieuws en de activiteiten van hetkanWEL. 

En volg ons op social media

Wist je dat?

HetkanWEL al 2 jaar op rij de titel Website van het Jaar gewonnen heeft in de categorie duurzaamheid.

Hetkanwel-Websitevanhetjaar-2019
Hetkanwel-Websitevanhetjaar-2020